รู้จักเยือนเย็น

“ถ้าผู้ป่วยอยากกลับไปตายที่บ้านจะยุ่งยากไหม”

.

เป็นคำถามของหลาย ๆ คน แม้ว่าตั้งใจจะทำตามความต้องการของผู้ป่วยที่อยากกลับบ้าน แต่ก็ยังกังวลว่าจะดูแลเองได้ไม่ดี หรือกลัวว่าหากเสียชีวิตที่บ้านต้องมีการดำเนินการยุ่งยาก ชีวามิตรมีคำตอบจาก คุณหมอเมย์ – ศาสตราจารย์ ดร.นพ.อิศรางค์ นุชประยูร ผู้อำนวยการ เยือนเย็น วิสาหกิจเพื่อสังคม มาฝากกันค่ะ

.

“การดูแลผู้ป่วยจนเสียชีวิตที่บ้านไม่ใช่เรื่องยุ่งยากอย่างที่หลายคนคิด ถ้ามีหมอให้คำปรึกษาเรื่องการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) ที่บ้าน หรือติดต่อเยือนเย็นก็ได้ ทีมแพทย์จะไปเยี่ยม และให้คำแนะนำว่าต้องดูแล หรือจัดการอาการต่าง ๆ อย่างไร เพื่อให้ผู้ดูแลมั่นใจว่าการดูแลจนเสียชีวิตที่บ้านนั้นทำได้ไม่ยาก

.

อุปสรรคที่พบคือ ญาติมีความเห็นต่าง อาจจะเป็นเพราะความหวังดี อยากพาส่งโรงพยาบาล จึงเป็นการต่อสู้ทางความคิด ความเชื่อ หรือความรู้สึกมากกว่า เช่น เรามักคิดว่า คนเราต้องกิน ใช่ ถ้าคนเราต้องมีชีวิตอยู่ก็ต้องกิน แต่ถ้าพร้อมจะเสียชีวิตแล้วก็ไม่จำเป็นต้องกิน หรือการต้องต่อสู้กับความรู้สึกผิดว่า เพราะไม่ให้กิน เขาถึงตาย แต่ความจริงแล้ว เพราะเขากำลังจะตายต่างหากจึงไม่กิน

.

จึงเป็นสิ่งที่ต้องทำความเข้าใจกันตั้งแต่เริ่มต้นการดูแลแบบประคับประคองที่บ้าน ต้องมีการพูดคุยกับครอบครัว (Family Meeting) ว่า คิดอย่างไร มีความเข้าใจอย่างไร แล้วทำให้ทุกคนสบายใจว่า สภาวะธรรมชาติของการตายเป็นอย่างไร เมื่อทุกคนเข้าใจตามความเป็นจริงตั้งแต่แรก ทุกอย่างก็จะผ่านไปด้วยดี

.

ความจริงแล้ว การดูแลที่บ้านนี่ดีกว่าโรงพยาบาล เพราะผู้ป่วยไม่ต้องเจ็บตัวจากการรักษาที่ไม่จำเป็น ไม่ยุ่งยาก สามารถตายสงบได้ ส่วนในเรื่องสิ่งอำนวยความสะดวก คนใกล้ตายส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องมือมากมาย เช่น ผู้ป่วยเป็นมะเร็งกระจายไปที่สมอง โรคสมองเสื่อม หรือความเจ็บป่วยอะไรที่เกี่ยวกับทางสมอง ผู้ป่วยจะหลับไป เราก็ดูแลเหมือนเขานอนหลับ ไม่จำเป็นต้องทำให้เขาตื่นขึ้นมากินอย่างคนทั่วไป เพราะอาการสมองเสื่อมจนใกล้หมดเวลาแล้ว คนไข้ไม่ได้ต้องการน้ำหรืออาหาร ถ้าเข้าใจสภาวะธรรมชาติของการตาย ก็จะไม่มีความกังวล หรือรู้สึกผิดกับเรื่องนี้

.

เมื่อผู้ป่วยเสียชีวิตที่บ้าน แพทย์ที่ให้การดูแลเขียนเอกสารทางการแพทย์ว่า ผู้ป่วยเป็นโรคอะไร เลือกจะดูแลและเสียชีวิตอย่างสงบที่บ้าน ให้ญาติไปแจ้งตำรวจท้องที่ ตำรวจจะรับแจ้งความไว้ มาดูที่บ้าน ดูรูปการณ์ ดูเอกสารที่แพทย์ให้ไว้ แล้วก็ทำรายงานสรุปว่า เป็นการตายแบบธรรมชาติ บางท้องจะติดต่อหมอนิติเวชมาดูที่บ้าน ดูสภาพผู้ตาย และดูเอกสารทางการแพทย์ที่ทำไว้ว่า ป่วยเป็นโรคอะไร ตายแบบธรรมชาติ แล้วออกเอกสารให้ จากนั้นญาตินำเอกสารไปแจ้งที่เขตเพื่อออกใบมรณบัตร เป็นอันจบพิธีทางราชการ เมื่อเอกสารทุกอย่างเรียบร้อยก็นำร่างไปประกอบพิธีกรรมทางศาสนาต่อไป”